De situatie
Herken je dit?
Na een incident staat binnen een uur vast wat er gebeurd is. Een week later blijkt het anders te zijn gegaan.
In het overleg wordt het eerste voorstel het besluit. Niemand vraagt welke andere verklaringen er zijn.
Een collega staat bij je bekend als lastig. Alles wat hij zegt, lees je door die bril.
Een rapport of een samenvatting van een AI-tool klinkt overtuigend, maar je weet niet waar het op rust.
In al die gevallen neem je een besluit op een eerste indruk. Vaak klopt die. Soms niet, en dan merk je het pas als het besluit al genomen is. In deze training leer je zien wanneer een indruk getoetst moet worden, en hoe je dat doet.
De basis
Wat is kritisch denken?
Kritisch denken is zorgvuldig oordelen. Je kijkt wat er gezien of gezegd is en wat het betekent. Je weegt wat ervoor en ertegen pleit, en je bepaalt welke conclusie je daaruit mag trekken. Daarna leg je uit hoe je erbij kwam en controleer je je eigen redenering. Zo beschreef een panel van 46 onderzoekers en docenten het in 1990, onder leiding van Peter Facione, in opdracht van de American Philosophical Association.
Hetzelfde panel beschreef ook een houding: openstaan voor andere standpunten, eerlijk zijn over wat je niet weet en je oordeel bijstellen als de feiten daarom vragen. Daarom hoort deze training bij karaktertraining. De technieken zijn te leren. Ze gebruiken als je conclusie je goed uitkomt en de tijd dringt, vraagt de bereidheid om ongelijk te hebben.
In de vier V’s van De Vechtschool hoort kritisch denken bij de eerste: voorkomen. Een aanname over wat een ander bedoelde, kun je toetsen voordat je erop reageert.
Leerdoelen
Wat je leert
Na de training kun je:
- een waarneming scheiden van wat je erbij denkt
- de aannames onder een besluit of voorstel benoemen en kiezen welke je eerst toetst
- beoordelen hoe betrouwbaar een bron of bewering is, en wat er ontbreekt
- bij één gebeurtenis meerdere verklaringen opstellen en tegen elkaar afwegen
- een conclusie onderbouwen en uitleggen aan iemand die het niet met je eens is
- vooraf afspreken welke informatie je van gedachten zou doen veranderen, en je oordeel bijstellen als die komt
Voor wie
Voor wie is deze training?
Voor professionals die in hun werk oordelen en beslissen op basis van informatie die onvolledig is of elkaar tegenspreekt. Denk aan leidinggevenden, adviseurs, beleidsmedewerkers en docenten. En aan mensen in beveiliging, handhaving en zorg die na een incident moeten vaststellen wat er gebeurde. Je kunt je zelf aanmelden, en organisaties kunnen de training voor hun team boeken. De training is voor volwassenen vanaf 18 jaar.
Aanvangsniveau
Je bent 18 jaar of ouder. Er is geen voorkennis nodig. Je neemt een of twee situaties uit je eigen werk mee waarin je een besluit moest nemen.
Past deze training bij je?
Zoek je logica of argumentatieleer als vak, dan past een universitaire cursus beter. Deze training gaat over besluiten in je werk. Ben je docent en wil je leerlingen kritisch leren denken, dan is dat een ander leerdoel dan zelf scherper redeneren. Dat kan in een training op maat; bespreek het vooraf met ons.
Het programma
-
Onderdeel 1
De vraag scherp stellen
Wat moet er besloten worden, en door wie? Je leert de vraag formuleren voordat je antwoorden gaat zoeken.
-
Onderdeel 2
Observeren en orienteren
Wat heb je waargenomen en wat kun je ermee? Je oefent met situaties, verslagen van gesprekken en incidenten.
-
Onderdeel
Aannames
Elk besluit rust op aannames. Je schrijft ze op en kiest welke je eerst toetst. Met het model van Daniel Kahneman over snel en langzaam denken bespreken we wanneer een eerste indruk goed genoeg is en wanneer niet.
-
Onderdeel 4
Informatie wegen
Je werkt met een casus waarin bronnen elkaar tegenspreken en er informatie ontbreekt. Je bepaalt wat je weet, wat je vermoedt en wat je nog moet navragen.
-
Onderdeel 5
Andere verklaringen
Bij één gebeurtenis stel je meerdere verklaringen op. Daarna zoek je welke informatie ze van elkaar onderscheidt.
-
Onderdeel 6
Besluiten en bijstellen
Je neemt een voorlopig besluit, legt uit waarop het rust en spreekt af wat je van gedachten zou doen veranderen.
-
Onderdeel 7
Een onbekende casus
Je past de werkwijzen toe op een situatie die je nog niet kent, en op een situatie uit je eigen werk.
Een oefening
Zo kan een casus er uit zien
Twee situaties zoals je ze in de training bespreekt. Je eerste reactie is begrijpelijk. In de training oefen je de tweede.
De situatie
Een klant mailt dat een baliemedewerker onbeschoft was. Het is de derde klacht dit jaar over dezelfde medewerker.
Nu
Dat patroon kennen we. Ik plan een gesprek over zijn houding
Na de training
De situatie
In het teamoverleg stelt de leidinggevende een nieuwe werkwijze voor. Het voorstel klinkt logisch en niemand zegt iets.
Nu
Prima, dan doen we dat.
Na de training
Werkwijze
Hoe oefen je kritisch denken?
Je leert een klein aantal werkwijzen en past ze steeds opnieuw toe, op casussen uit je eigen werkveld. Dat volgt uit het onderzoek. Een overzicht van 117 studies naar onderwijs in kritisch denken vond een meetbaar, bescheiden effect, vooral als de doelen expliciet worden gemaakt. Werken met realistische problemen en het gesprek erover hielpen daarbij. Onderzoek laat ook zien dat denken afhangt van kennis van het onderwerp. Een werkwijze die je alleen op andermans voorbeelden oefent, pas je in je eigen werk minder makkelijk toe.
Daarom krijg je casussen waarin informatie ontbreekt of elkaar tegenspreekt. De trainer bespreekt met je hoe je tot je antwoord kwam: is het duidelijk, klopt het, doet het ter zake, en heb je de andere kant bekeken?
Eén training maakt van niemand een kritische denker in elke situatie. Wat je leert, moet je daarna toepassen.
Vorm
Je kunt je als particulier aanmelden. Voor organisaties geven we de training op maat, met casussen uit het eigen werk.
Goed om te weten
Veelgestelde vragen
Kun je kritisch denken leren?
Ja. Onderzoek naar onderwijs in kritisch denken laat een meetbaar effect zien, vooral als de doelen expliciet zijn en je oefent met realistische problemen. Wat je leert, toepassen in een nieuwe situatie vraagt wel oefening in je eigen werk.
Is kritisch denken hetzelfde als overal kritiek op hebben?
Nee. Kritisch denken gaat net zo goed over je eigen redenering als over die van een ander. Vaak is de uitkomst dat een voorstel klopt, en dan weet je ook waarom.
Wat is het verschil tussen kritisch en analytisch denken?
Analytisch denken is een vraagstuk in delen opsplitsen. Kritisch denken gaat een stap verder: je beoordeelt of een bewering of redenering klopt, en welke conclusie je mag trekken. Analyseren is daar een onderdeel van.
Zijn snelle beslissingen dan fout
Nee. In werk dat je goed kent en waarin je snel terugkoppeling krijgt, is een eerste indruk vaak bruikbaar. Je leert herkennen wanneer dat zo is, en wanneer je beter even toetst. Hoe zeker je je voelt, zegt daarbij weinig over of je gelijk hebt.
Kan ik een situatie uit mijn eigen werk meenemen?
Ja. Je neemt een of twee besluiten uit je eigen werk mee en werkt die in de training uit
Kan de training ook voor ons team?
Ja. Voor teams maken we de training op maat, met casussen uit jullie eigen werk. In Enschede of bij jullie op locatie. Neem contact op om de mogelijkheden te bespreken.
Krijg ik een certificaat
Je krijgt een bewijs van deelname als je alle bijeenkomsten hebt bijgewoond. Het is geen erkend diploma.
Goed om te weten
Voorwaarden, klachten en privacy
Op deze training zijn de algemene trainings- en coachingsvoorwaarden van toepassing. Daarin staan ook de betaling, annulering en wat er gebeurt als een training niet doorgaat. Een klacht indienen kan via de klachtenregeling in onze gedragscode. Hoe we met je gegevens omgaan, lees je in de privacyverklaring.